Khoảng cách phát triển toàn cầu vẫn rất lớn dù kinh tế, thương mại và khoa học liên tục tiến bộ. Quốc gia nghèo nhất thế giới thường được xác định dựa trên GDP bình quân đầu người, tỷ lệ nghèo và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.
Phần lớn những quốc gia thuộc nhóm cuối bảng tập trung tại châu Phi cận Sahara, nơi xung đột, khí hậu khắc nghiệt và cơ sở hạ tầng yếu cùng kìm hãm tăng trưởng. Danh sách dưới đây cần được hiểu theo nhiều tiêu chí thay vì một con số duy nhất.
I. Hiểu đúng khái niệm quốc gia nghèo nhất thế giới
Không có một bảng xếp hạng duy nhất được mọi tổ chức quốc tế sử dụng. Một quốc gia có thể đứng cuối theo GDP/người danh nghĩa nhưng thay đổi vị trí khi tính theo sức mua tương đương hoặc tỷ lệ dân số sống trong nghèo đói.
Các tiêu chí gồm:
- GDP bình quân đầu người: Giá trị hàng hóa và dịch vụ được tạo ra chia cho dân số.
- GDP/người theo sức mua tương đương: Điều chỉnh sự khác biệt về giá sinh hoạt giữa các nước.
- Tỷ lệ nghèo cùng cực: Phản ánh số người không đáp ứng được những nhu cầu sống cơ bản.
- Chỉ số phát triển con người: Tổng hợp các yếu tố tuổi thọ, giáo dục và thu nhập.
- Khả năng tiếp cận dịch vụ: Bao gồm điện, nước sạch, y tế, trường học và giao thông.
Dữ liệu World Bank năm 2025 cho thấy Burundi, Cộng hòa Trung Phi, Somalia và Cộng hòa Dân chủ Congo đều có GDP/người danh nghĩa rất thấp. Riêng số liệu của Nam Sudan không hoàn toàn đồng nhất giữa các bộ dữ liệu do năng lực thống kê còn hạn chế. Vì thế, danh sách nước nghèo nhất thế giới có thể thay đổi theo nguồn, năm và phương pháp tính.
II. Danh sách 5 quốc gia nghèo nhất thế giới hiện nay
Danh sách dưới đây tổng hợp đồng thời quy mô thu nhập, tỷ lệ nghèo, mức độ phát triển và tính dễ tổn thương. Thứ tự mang tính tham khảo; nếu chỉ căn cứ vào GDP/người danh nghĩa, vị trí giữa Somalia và Cộng hòa Trung Phi có thể đảo chiều.
II.I. Nam Sudan
Nam Sudan thường được nhắc đến đầu tiên khi tìm hiểu quốc gia nghèo nhất thế giới. Đây là quốc gia trẻ, giành độc lập năm 2011 nhưng nhanh chóng phải đối diện với nội chiến, bất ổn chính trị và bạo lực giữa các cộng đồng.
Nền kinh tế phụ thuộc cực kỳ lớn vào dầu mỏ. Việc tuyến vận chuyển dầu qua Sudan bị gián đoạn đã làm suy giảm nguồn thu, gây thiếu ngoại tệ và đẩy giá hàng hóa lên cao. World Bank cho biết tỷ lệ nghèo cùng cực tại Nam Sudan tăng từ khoảng 84% năm 2024 lên 87% năm 2025.
Những thách thức chính gồm:
- Xung đột vũ trang kéo dài và tình trạng dân cư biến động.
- Phụ thuộc quá lớn vào doanh thu từ dầu thô.
- Hệ thống đường sá, điện và y tế còn thiếu hụt.
- Lũ lụt, hạn hán và dịch bệnh triền miên.
- Giá lương thực cao, việc làm chính thức khan hiếm.
Dù sở hữu tài nguyên dầu mỏ, Nam Sudan vẫn chưa chuyển hóa nguồn tài nguyên này thành mức sống ổn định cho phần lớn người dân.
II.II. Burundi
Burundi là quốc gia không giáp biển thuộc vùng Hồ Lớn châu Phi. World Bank ghi nhận khoảng 85% người lao động nước này hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chủ yếu là sản xuất quy mô nhỏ và phụ thuộc vào điều kiện thời tiết.
Trong các danh sách quốc gia nghèo nhất thế giới, Burundi thường nằm gần vị trí cuối về GDP/người. Dữ liệu World Bank cho thấy GDP bình quân đầu người danh nghĩa của nước này năm 2025 chỉ khoảng 234 USD, thấp nhất trong những quốc gia có dữ liệu cập nhật đầy đủ.
Burundi gặp nhiều trở ngại:
- Đất canh tác chịu áp lực do mật độ dân số cao.
- Năng suất nông nghiệp cực thấp và thiếu nước tưới.
- Lạm phát thực phẩm làm suy giảm sức mua.
- Cơ hội việc làm ngoài nông nghiệp còn cực kỳ hạn chế.
- Khả năng tiếp cận điện, giáo dục và chăm sóc sức khỏe chưa đồng đều.
- World Bank nhận định tình trạng nghèo đói và mất an ninh lương thực tại Burundi vẫn nghiêm trọng, dù các chương trình bảo trợ xã hội đang được mở rộng.
II.III. Somalia
Somalia đã trải qua nhiều thập kỷ xung đột, khủng hoảng chính trị và thiên tai. Dù vậy, nền kinh tế vẫn thể hiện một mức độ phục hồi nhất định nhờ thương mại, kiều hối, chăn nuôi và sự phát triển của khu vực tư nhân.
World Bank ước tính kinh tế Somalia tăng trưởng khoảng 3% trong năm 2025, thấp hơn mức gần 4% của hai năm trước đó. Viện trợ suy giảm, hạn hán và giá thực phẩm tăng khiến quá trình giảm nghèo gần như đình trệ.
Somalia xuất hiện trong nhóm quốc gia nghèo nhất thế giới bởi:
- Xung đột và sự gia tăng hoạt động của các nhóm vũ trang.
- Hạn hán, lũ lụt liên tiếp phá hủy sinh kế.
- Ngân sách nhà nước nhỏ và phụ thuộc viện trợ.
- Cơ sở hạ tầng năng lượng, nước sạch còn yếu.
- Nhiều hộ gia đình sống dựa vào chăn nuôi và nông nghiệp dễ tổn thương.
Tuy nhiên, quá trình khôi phục thể chế, ứng dụng dịch vụ số và đầu tư vào cảng biển, năng lượng, thủy sản có thể mở ra cơ hội phát triển dài hạn.
II.IV. Cộng hòa Trung Phi
Cộng hòa Trung Phi sở hữu vàng, kim cương, gỗ và nhiều tài nguyên khác nhưng vẫn là một đất nước nghèo nhất thế giới theo nhiều chỉ số kinh tế – xã hội. Tình trạng xung đột kéo dài khiến hoạt động sản xuất, thương mại và cung cấp dịch vụ công bị gián đoạn.
World Bank ước tính khoảng 71% dân số Cộng hòa Trung Phi sống trong nghèo đói. GDP/người danh nghĩa năm 2025 đạt khoảng 556 USD, thuộc nhóm thấp nhất toàn cầu.
Các nguyên nhân đáng chú ý phải kể đến
- Nhiều khu vực xa xôi khó tiếp cận do thiếu đường giao thông.
- Nhà nước gặp khó khăn trong việc huy động nguồn thu.
- Xung đột làm gián đoạn giáo dục và chăm sóc y tế.
- Sản xuất nông nghiệp mang tính tự cung tự cấp.
- Tài nguyên khai khoáng chưa tạo ra lợi ích rộng rãi cho cộng đồng.
Báo cáo tháng 7/2026 của World Bank nhấn mạnh nước này cần cải cách tài chính công, nâng hiệu quả thu ngân sách và đầu tư nhiều hơn cho nguồn nhân lực.
II.V. Cộng hòa Dân chủ Congo
Cộng hòa Dân chủ Congo có diện tích rộng lớn và sở hữu nguồn khoáng sản quan trọng như đồng, cobalt. Tuy nhiên, lợi thế tài nguyên chưa giúp phần đông người dân thoát nghèo.
Quốc gia này được xếp vào nhóm quốc gia nghèo nhất thế giới vì tăng trưởng từ khai khoáng chưa tạo đủ việc làm và thu nhập cho người dân. World Bank ước tính tỷ lệ nghèo theo chuẩn 3 USD/ngày đạt khoảng 81,1% trong năm 2025.
Các vấn đề nổi bật gồm:
- Bất ổn và bạo lực tại miền đông.
- Hạ tầng giao thông chưa kết nối được lãnh thổ rộng lớn.
- Dịch vụ giáo dục, y tế còn thiếu ở nhiều địa phương.
- Nền kinh tế phụ thuộc mạnh vào xuất khẩu khoáng sản.
- Khoảng cách lớn giữa tăng trưởng GDP và mức sống.
IMF dự báo GDP/người danh nghĩa năm 2026 ở mức khoảng 1.120 USD. Dù cao hơn bốn quốc gia kể trên, DRC vẫn nằm trong nhóm thu nhập rất thấp và đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân đạo kéo dài.
III. Vì sao các nước nghèo nhất chủ yếu nằm tại châu Phi?
Việc nhiều quốc gia nghèo nhất thế giới tập trung ở châu Phi cận Sahara là kết quả của nhiều yếu tố đan xen, không thể giải thích bằng một nguyên nhân duy nhất.
III.I. Xung đột và thể chế mong manh
Chiến tranh làm mất sinh mạng, phá hủy trường học, bệnh viện và đường sá. Doanh nghiệp ngại đầu tư, trong khi ngân sách phải dành cho an ninh hoặc cứu trợ thay vì phát triển dài hạn.
III.II. Phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp và nguyên liệu thô
Nhiều hộ gia đình sống bằng nông nghiệp tự cung tự cấp. Khi hạn hán, lũ lụt hoặc giá nguyên liệu giảm, thu nhập có thể mất đi nhanh chóng.
Các quốc gia giàu dầu mỏ hay khoáng sản cũng dễ phụ thuộc vào một mặt hàng xuất khẩu. Khi nguồn thu không được quản lý minh bạch hoặc không tái đầu tư vào con người, tài nguyên khó tạo ra thịnh vượng chung.
III.III. Cơ sở hạ tầng và vốn con người hạn chế
Thiếu điện, đường, internet, trường học và cơ sở y tế làm tăng chi phí kinh doanh, giảm năng suất lao động. Người dân khó tiếp cận việc làm tốt hoặc xây dựng doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh.
Khi đọc tin tức nóng, người đọc thường thấy số liệu tăng trưởng được nhấn mạnh. Tuy nhiên, GDP tăng chưa chắc đồng nghĩa đời sống mọi hộ gia đình được cải thiện nếu lợi ích chỉ tập trung ở một số ngành hoặc khu vực.
IV. Tài nguyên phong phú vì sao không bảo đảm thịnh vượng?
Nam Sudan giàu dầu mỏ, DRC có trữ lượng khoáng sản lớn, còn Cộng hòa Trung Phi sở hữu vàng và kim cương. Dù vậy, ba nước đều thuộc nhóm quốc gia nghèo nhất thế giới.
Tài nguyên chỉ tạo ra phát triển khi có:
- Thể chế quản lý minh bạch và ổn định.
- Hệ thống thuế đủ năng lực thu nguồn lợi.
- Chính sách tái đầu tư vào giáo dục và y tế.
- Hạ tầng đưa hàng hóa tới thị trường.
- Môi trường hòa bình để doanh nghiệp hoạt động.
- Cơ chế phân phối lợi ích đến cộng đồng địa phương.
- Một quốc gia không thể được hiểu chỉ qua vài dòng tiểu sử hoặc số liệu GDP. Cần xem xét cách của cải được phân phối, chất lượng dịch vụ công và khả năng người dân tiếp cận những cơ hội thực tế.
V. Tổng kết
Quốc gia nghèo nhất thế giới không nên được xác định chỉ bằng một con số GDP. Nam Sudan, Burundi, Somalia, Cộng hòa Trung Phi và Cộng hòa Dân chủ Congo đều đối mặt với thu nhập thấp, xung đột, khí hậu khắc nghiệt và dịch vụ thiết yếu hạn chế. Tuy nhiên, mỗi nước vẫn có tài nguyên và cơ hội phục hồi nếu củng cố hòa bình, quản trị và nguồn nhân lực.
Độc giả có thể tham khảo thêm nội dung kinh tế – xã hội tại doncordellforpresident.com.
Nguồn: Sưu tầm
